Wiemy, wiemy jesteśmy lenie… Wiele czasu minęło od naszego ostatniego wpisu… wiele też się wydarzyło 🙃, ale dziś nie o tym… Dziś skupimy się na Stambule, na miejscu szczególnym, gdzie echo dawnego imperium brzmi głośniej niż klaksony na moście Galata. Witajcie w Pałacu Topkapi… witajcie w sercu Imperium Osmańskiego, gdzie przez 400 lat decydowały się losy świata, a ściany nasiąkły zapachem kawy, kadzidła i… najmroczniejszych sekretów.
Serce Imperium nad Bosforem
Sułtański pałac w Stambule zbudowany został przez Mehmeda Zdobywcę w XV wieku. Topkapi 🏰 nie jest typowym pałacem w europejskim wydaniu. Topkapi to raczej miasto w mieście – labirynt dziedzińców, pawilonów i ogrodów z fajnym widokiem na Bosfor i Złoty Róg… Każdy krok tutaj to stąpanie po historii, która była równie luksusowa, co brutalna.
W Topkapi jesteśmy już po raz drugi. Przy naszej pierwszej wizycie zabrakło nam czasu na zwiedzanie haramu i dokładnego obejrzenia każdego eksponatu jakie wystawione są w sułtańskim pałacu… Tym razem mamy dużo czasu i pogodę, która sprzyja łażeniu po muzealnych salach. Dziś w słonecznej Turcji jest mokro i zimno…
Skarbiec… Tam, gdzie złoto razi w oczy
Zwiedzanie sułtańskich włości zaczynamy od skarbca. Jeśli myśleliście, że widzieliście już bogactwo, to wizyta w sułtańskim skarbcu zweryfikuje Wasze pojęcie o luksusie. To tutaj znajduje się słynny Sztylet Topkapi z trzema wielkimi szmaragdami oraz Diament Kaszycki – jeden z największych brylantów świata (86 karatów!), który według legendy został znaleziony na śmietniku i kupiony za trzy łyżki z cyny.
Skarbiec pałacu Topkapi przypomina nam ten z moskiewskiego pałacu rosyjskich carów. Pierścienie, ordery, turbanowe brosze, zbroje, sułtańskie szaty, lampy, wszystko ocieka złotem…
Złoto i kamienie mieniące się wszystkimi kolorami, jakie natura stworzyła… po pewnym czasie sułtańskie klejnoty przestają robić na nas wrażenie… Przechodzimy koło kosztowności 💎💍📿, które pozwoliłyby nam się wybrać na Gigant dookoła świata, nie zaszczycając ich spojrzeniem…
Diament 💎 Łyżkarza
Diament z Topkapi, znany na świecie jako Diament Łyżkarza (tur. Kaşıkçı Elması), to jeden z najsłynniejszych, największych i najbardziej fascynujących klejnotów na Ziemi. Jest on dumą Pałacu Topkapı w Stambule i koronnym eksponatem tamtejszego Skarbca Cesarskiego.
Klejnot ten ma imponującą masę 86 karatów, charakterystyczny gruszkowaty kształt i wyjątkowy blask przypominający pełnię księżyca.
Pochodzenie diamentu jest owiane tajemnicą, a historycy i turyści do dziś powtarzają legendę, według której diament znaleziony został przez rybaka, który spacerował wzdłuż morza po stambulskiej dzielnicy. Rybak sprzedał kamień wytwórcy łyżek. Łyżkarz sprzedał kamień złotnikowi za parę groszy, a gdy sprawa niezwykłego minerału nabrała rozgłosu, dotarła do uszu wielkiego wezyra, a ostatecznie sułtana Mehmeda IV, który przejął go do pałacowego skarbca.
Czy wiecie, że❓
W czasach osmańskich skarbiec był otwierany i zamykany w obecności samego Wielkiego Wezyra, a każda pieczęć na drzwiach była dokładnie sprawdzana. Każdy przedmiot opuszczający skarbiec (np. na czas uroczystości) był ważony przed i po powrocie.
Relikwie, których nie można przegapić
Obok ociekającego złotem i diamentami Skarbca Cesarskiego, Pawilon Świętych Relikwii (Mukaddes Emanetler Dairesi) w Pałacu Topkapı to miejsce o zupełnie innym, mistycznym charakterze. Dla Imperium Osmańskiego przedmioty wystawione w salach Pawilonu Relikwii miały wartość bezcenną – znacznie większą niż jakikolwiek klejnot, ponieważ stanowiły duchowy fundament władzy sułtana jako kalifa, czyli przywódcy całego świata muzułmańskiego.
Większość z tych unikalnych artefaktów trafiła do Stambułu w 1517 roku, kiedy sułtan Selim I Groźny podbił Egipt, kładąc kres kalifatowi Abbasydów i przejmując opiekę nad świętymi miastami – Mekką i Medyną.
W specjalnych, hermetycznych i często pozłacanych gablotach, turyści z całego świata mogą zobaczyć przedmioty przypisywane Prorokowi Mahometowi, jego rodzinie oraz towarzyszom:
- Święty Płaszcz (Hırka-i Şerif): Wykonany z ciemnej, wełnianej tkaniny płaszcz, który Mahomet podarował poecie Ka’b ibn Zuhayrowi. Przez wieki sułtanowie otwierali złotą skrzynię z płaszczem tylko raz w roku – w piętnastym dniu ramadanu – podczas rygorystycznego rytuału, w którym uczestniczyła rodzina królewska i dostojnicy.
- Święty Sztandar (Sancak-ı Şerif): Flaga Proroka, która w czasach osmańskich była wyciągana ze skarbca tylko w dwóch przypadkach: gdy sułtan osobiście ruszał na wyprawę wojenną lub gdy w państwie wybuchał groźny bunt, by wezwać wiernych do posłuszeństwa.
- Odcisk stopy Proroka: Zagłębienie w kamieniu (według tradycji w kamieniu wulkanicznym), które miało powstać w cudowny sposób podczas wstąpienia Mahometa do niebios (Nocnej Podróży).
- Ząb Proroka (Dendan-ı Şerif): Fragment zęba, który Mahomet stracił podczas bitwy pod Uhud w 625 roku. Jest on przechowywany w niezwykle kunsztownej, wysadzanej kamieniami szkatułce wykonanej na zlecenie sułtana Mehmeda IV.
- Włosy z brody (Sakal-ı Şerif): Przechowywane w kilkudziesięciu szklanych i złotych relikwiarzach.
Czarny Kamień z Kaaby
Czarny Kamień (arab. Al-Hajar al-Aswad) to bez wątpienia najświętszy i najbardziej tajemniczy przedmiot w świecie islamu. Jest on wmurowany we wschodni narożnik Kaaby – świątyni w kształcie sześcianu, która stoi w centrum Świętego Meczetu w Mekce (Arabia Saudyjska) i wyznacza kierunek modlitwy (kibla) dla ponad miliarda muzułmanów na całym świecie.
Choć z perspektywy zachodniej bywa błędnie nazywany relikwią, w islamie nie ma on mocy boskiej – jest symbolem, pamiątką i punktem orientacyjnym, który łączy ziemską historię z niebiosami.
Sułtani, którzy pełnili rolę Kalifów fundowali ozdobne obudowy Czarnego Kamienia, które z czasem wracały do Stambułu stając się świętymi relikwiami.
Czy wiecie, że❓
W komnacie relikwii od ponad 500 lat, przez 24 godziny na dobę recytowany jest Koran.
Relikwie świętych Kościoła Katolickiego
Co ciekawe i zaskakujące dla wielu turystów z kręgu kultury zachodniej, w Topkapı znajduje się także wiele relikwii związanych z prorokami biblijnymi, których islam również uznaje i szanuje:
- Laska Mojżesza: Prosty, drewniany kij, który według wierzeń posłużył Mojżeszowi do rozstąpienia wód Morza Czerwonego.
- Miecz Dawida: Potężny, szeroki miecz przypisywany królowi Dawidowi, ozdobiony inskrypcjami.
- Misa Abrahama: Kamienne naczynie, z którego według podań korzystał patriarcha.
- Ręka św. Jana Chrzciciela: Przechowywany w złoconym ramieniu fragment dłoni proroka (relikwia ta trafiła do Stambułu po zdobyciu bizantyjskiego Konstantynopola).
Harem… Złota klatka pełna tajemnic
Topkapi to labirynt korytarzy i komnat wyłożonych błękitnymi płytkami z Izniku. Najpiękniejsze komnaty znajdują się w haremie, do którego dostęp miał sułtan i jego najbliższa rodzina. Dziś najbardziej strzeżone miejsce pałacu, dostępne jest dla turystów, którzy zdecydują się wydać dodatkowe liry. Tak jak w czasach sułtanów, tak i dziś piniążki 💰 otwierają drzwi do najsekretniejszych sekretów państwa osmańskiego. W haremie wyobraźnia turystów pracuje najmocniej. Przez stulecia zachodnia kultura, podsycana opowieściami podróżników, malowała obraz haremu jako miejsca rozpusty i leniwych nałożnic czekających na skinienie sułtana.
W rzeczywistości Harem był czymś zupełnie innym: ściśle strzeżoną, doskonale zorganizowaną instytucją państwową, domem rodzinnym sułtana oraz elitarną szkołą dla kobiet, rządzącą się twardymi zasadami i bezwzględną hierarchią.
Najważniejszą osobą w haremie była Valide Sultan – matka panującego sułtana. Jej wpływy były ogromne: decydowała o edukacji młodych kobiet, miała głos w sprawach politycznych, a jej apartamenty należały do najpiękniejszych w całym pałacu. Kobiety w haremie przechodziły szkolenie z muzyki, tańca, kaligrafii, etykiety, sztuki konwersacji. Najzdolniejsze mogły awansować, a niektóre stawały się żonami sułtana lub matkami przyszłych władców.
Zwiedzając harem, trudno nie poczuć atmosfery tajemnicy. Wąskie przejścia, ukryte drzwi, zdobione komnaty i misternie malowane sufity tworzą labirynt, w którym każdy zakamarek ma swoją historię. Harem w Topkapi to 300 komnat udekorowanych błękitnymi płytkami z Izniku, marmurem i złotem. Zauważamy, że na ścianach Pałacu Topkapi nie wiszą obrazy 🖼️, arrasy i inne ścienne dekoracje znane nam z domów europejskich władców. Głównym powodem braku klasycznych obrazów na ścianach Topkapı jest anikonizm w sztuce islamskiej, czyli religijny zakaz przedstawiania postaci ludzkich i zwierzęcych w miejscach kultu oraz przestrzeniach oficjalnych.
Tradycja ta zaczęła się zmieniać pod wpływem westernizacji imperium. Sułtan Mahmud II (panujący w latach 1808–1839) zaczął zamawiać wielkie, olejne portrety u europejskich malarzy i wieszać je w przestrzeniach publicznych… W tym samym czasie Pałac Topkapı tracił na znaczeniu. W 1856 roku dwór sułtański przeniósł się do nowo wybudowanego pałacu Dolmabahçe, który został zaprojektowany w stylu europejskiego baroku i neoklasycyzmu. Tam ściany zdobią już ogromne, klasyczne obrazy. Topkapı pozostało natomiast architektonicznym pomnikiem dawnej, klasycznej sztuki osmańskiej.
Czy wiecie, że❓
Słowo harem pochodzi z języka arabskiego i oznacza dosłownie miejsce zakazane lub święte. Wstęp do tej części pałacu mieli wyłącznie sułtan, jego synowie, kobiety oraz strzegący ich eunuchowie.
W samym sercu pałacu, tuż obok pełnego życia haremu, znajdowało się miejsce zupełnie odmienne –Kafes – słynna Złota Klatka. Złota Klatka pełniła rolę więzienia dla książąt osmańskich, potencjalnych następców tronu, których życie było jednocześnie pełne luksusu i całkowitej izolacji.
Choć ich komnaty zdobiły jedwabie, złote ornamenty i najlepsze rzemiosło imperium, książęta żyli jak w więzieniu… bez prawa wyjścia, bez kontaktu ze światem, bez możliwości zdobycia doświadczenia, które przygotowałoby ich do rządzenia. Władza, która mogła być ich przeznaczeniem, stawała się ciężarem, a lata spędzone w odosobnieniu często prowadziły do chorób psychicznych, lęków i paranoi.
Złota Klatka była paradoksem… miejscem, które miało chronić imperium przed krwawymi walkami o tron, a jednocześnie niszczyło tych, którzy mieli je w przyszłości poprowadzić. To jeden z najbardziej poruszających elementów Topkapi – cichy świadek politycznych dramatów, rodzinnych tragedii i samotności ukrytej za bogactwem.
Czy wiecie, że❓
Złota Klatka bywała celą śmierci. Aby zapobiec walce o tron na dworze osmańskim dochodziło do bratobójstwa. Sultan Mehmed III kazał zabić 19 swoich braci w 1595 roku, a egzekucje odbyły się wewnątrz pałacu Topkapi.
Płytki z Izniku
Iznik, niewielkie miasto nad jeziorem w północno-zachodniej Turcji, w XVI wieku stał się centrum ceramiki, która zachwycała cały świat.
Płytki z Izniku to jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli sztuki osmańskiej. Intensywne błękity, głębokie turkusy, szkarłatna czerwień i misternie malowane motywy roślinne sprawiają, że wyglądają jak biżuteria architektury. Przez wieki zdobiły pałace, meczety, fontanny i rezydencje sułtanów, a dziś są jednym z najpiękniejszych świadectw dawnego kunsztu Anatolii.
Płytki z Izniku zdobią nie tylko Pałac Topkapi… Błękitne płytki można podziwiać w Błękitnym Meczecie, Meczecie Rüstema Paszy, sułtańskich mauzoleach i innych ważnych budowlach Stambułu.
Panorama godna Sułtana
Na koniec wizyty w Topkapi koniecznie udajcie się na taras widokowy przy Pawilonie Bagdadzkim…. Stąd roztacza się najlepszy widok na Stambuł. Stojąc tam, z wiatrem od morza na twarzy, łatwo zrozumieć, dlaczego osmańscy władcy czuli się panami świata. Nam oprócz zimnego wiatru towarzyszył deszcz, który zweryfikował obraz słonecznej i upalnej Turcji…
Kierując się do wyjścia zaglądamy do sułtańskich kuchni i spichlerzy. W budynkach tych wystawiona jest bogata kolekcja porcelany i przedmiotów, które pozwalają nam wyobrazić sobie codzienne życie sułtańskiego dworu.
Pałac Topkapi to miejsce, gdzie piękno miesza się z mrokiem historii. To obowiązkowy punkt na mapie każdego, kto chce zrozumieć duszę Stambułu.
Stambuł jest fajny!
nagigancie.pl
Podróżowanie jest fajne!
Stambuł odwiedziliśmy w listopadzie 2023, 1 ₺ = 0,14 zł.
- Nasz bilet otwierał drzwi do sułtańskiego pałacu i haremu. Bilet do samego pałacu jest tańszy. ↩︎
Dodaj komentarz